نوشته‌ها

مرحله اول تمام شد و نتایجش هم آمد.برای دیدن پاسخ نامه تشریحی و نتایج به ادامه ی مطلب بروید . افرادی که پذیرفته شدند خود را برای ماراتن مرحله ی دوم آماده می کنند . سوالات مرحله اول خوب ونسبتا نجومی بود و کف قبولی خیلی پایین. ولی باتوجه به این امتحان برای مرحله دوم چه باید کرد . . .

در این دوره سوالات رصد و اپتیک به شدت خودنمایی می کرد ، وچه بسا این دو مبحث در مرحله ی دوم مورد استفاده قرار گیرند .

کف قبولی هم پاییین بود مثلا شش تا درصد .ولی در صد خودم ۷۸ بود

پیشنهادات من و البته چهار، پنج نفر از طلایی های پارسال برای مرحله دوم :

 می دانیم که سوالات از ده تا تجاوز نخواهد کرد و مباحث هم خیلی زیاد است ، چه کنیم ؟

با توجه به مرحله ی اول و مرحله ی دوم پارسال برای مرحله ی دوم به مباحث زیر بیشتر اهمیت دهید :

کیهان شناسی : ” کتاب کیهان شناسی نوین آقای ریاضی و هر چیز دیگه ای که دستتون اومد “

مکانیک : ” آشنایی با مکانیک کلپنر ، هالیدی ، نجوم کروی اسمارت ،اصول و عمل و …”

اختر فیزیک : ” آشنایی با اختر فیزیک ستاره ای اریکا بوم(سه جلد) “

“an introduct on to modern astrophysics”

“Fundamental Astronomy”

نجوم  و اختر فیزیک مقدماتی ،دوجلد ، زیلیک و اسمیت

کروی : “نجوم کروی اسمارت و اصول و عمل “

مغناطیس و ترمودینامیک : ” کتاب درسی سال سوم دبیرستان “

محض احتیاط به کتاب صورتهای فلکی آقای دالکی هم سری بزنید .

پاسخ نامه ی مرحله ی اول و نتایج را از لینک های زیر دانلود کنید :
برای مشاهده ی نتایج اینجا را کیلک کنید . منبع : سایت باشگاه دانش پژوهان جوان
برای مشاهده ی پاسخ نامه دفترچه های کد دو اینجا را کلیک کنید .منبع :  ۴thioaa

اگر سوالی در هر زمینه ای داشتید می توانید از طریق کامنت ها و یا پست الکترونیکی زیر با من در ارتباط باشید .
Kindfriends102@gmail.com

چند سالی است که اکثر کتاب های منتشر شده در زمینه ی اخترفیزیک را کتاب های عامه پسند تشکیل می دهند ، پس از دوره ای خاص که انتشارات آستان قدس رضوی چند کتاب دانشگاهی در زمینه ی اخترفیزیک ( مانند کتاب زیلیک – اسمیت ، و یا مرزهای فیزیک – ستاره شناسی از فرد هویل ) را منتشر کرد ، دیگر کتاب دانشگاهی نجومی وارد بازار نشده بود. تا این که امسال انتشارات مبتکران دو کتاب را در زمینه ی اخترفیزیک در سطح دانشگاهی منتشر کرد : اول کتابی از فیلیپس تحت عنوان ” فیزیک ستاره ها ” با ترجمه ی دکتر محمود بهار و دکتر حسین گل نبی ( به زودی این کتاب را معرفی خواهم کرد.) که کتابی کاملا دانشگاهی در زمینه ی اخترفیزیک بود.

و دوم کتابی تحت عنوان اخترفیزیک مقدماتی نوشته ی بابک کبیری منش ، که کتابی است در مرز میان کتاب های عامه فهم و کتاب های دانشگاهی که البته برای دانشجویان سالهای آغازین رشته ی فیزیک نوشته شده است. در این نوشته به معرفی این کتاب می پردازم.

 

بر خلاف کتاب های پیشین دانشگاهی اخترفیزیک مقدماتی کتاب کم حجمی است اما به اکثر مطالب مورد نیاز دانشجویان سال اول پرداخته است ( احتمالا کتاب بر مبنای سرفصل های مصوب وزارت علوم برای درس های فیزیک فضا و یا اخترفیزیک مقدماتی نوشته شده است.) همین کم حجم بودن باعث شده که خواندن آن روان باشد و خواننده به سرعت با مباحث آشنایی اولیه پیدا کند.

کتاب با تعاریفی مقدماتی از اخترفیزیک آغاز می شود و پس از بیان جایگاه زمین و منظومه ی شمسی در فضا ، سریعا وارد بحث فیزیک ستارگان می شود.در همان ابتدا و در پیشگفتار معادله ی تعادل هیدرواستاتیکی ستاره بیان می شود تا خواننده را با خود به دنیای شگفت اخترفیزیک وارد کند.

در دیگر فصل های کتاب مباحث مهم اخترفیزیک گفته می شود به گونه ای که تمامی مراحل شناخت یک ستاره در یک کتاب ۹۰ صفحه ای گفته می شود. از تولد و سوخت تا زمان مرگ . تقریبا هیچ مبحث و یا هیچ رابطه ی مهمی در اخترفیزیک نیست که در این کتاب نیامده باشد. حتی یکاهای نجومی و قوانین کپلر نیز در کتاب آمده اند و فصل آخر نیز در مورد نظریه نسبیت عام و مباحثی مقدماتی در کیهان شناسی است.

از نکات خوب این کتاب به کار بردن معادل انگلیسی کلمات در جلوی هر کلمه ( و نه در زیر نویس و یا آخر کتاب ) است که باعث می شود خواننده با واژه های لاتین کلمات به کار رفته آشنا شود و یا در صورتی که از یک واژه چند ترجمه ی فارسی وجود دارد خواننده دچار مشکل نشود.

کبیری منش خود یک استاد دانشگاه در زمینه ی اخترفیزیک و البته تاریخ و فلسفه ی علم است ، به همین خاطر روش ارائه ی مباحث در کتاب روشی است که برای آموزش به دانشجویان بسیار مفید است. خود من اولین کتابی که در کلاس های المپیاد نجوم تدریس می کنم همین کتاب است. ( هرچند که کتابی کافی برای همه ی مباحث المپیاد نیست ، اما در زمینه ی مباحث اخترفیزیک مطرح شده در المپیاد غالبا نیاز به کتاب دیگری نمی باشد.) مباحث تاریخی و تجربی اخترفیزیک نیز در کتاب نسبتا گنجانده شده است.kabirimanesh2

در مقدمه ی کتاب نوشته شده که شیوه ی طرح موضوع کتاب از کتاب اخترفیزیک نوشته ی کریستوفر بیشاب ( که اکثرا در دانشگاه ها درس های فیزیک فضا از روی آن تدریس می شود و هنوز به فارسی برگردانده نشده است ) و در انتها نیز یک قسمت منابع دارد که البته به گفته ی خود آقای کبیری منش بسیار کامل تر بوده است و توسط انتشارات حذف شده !

کتاب چند ایراد هم دارد : اول این که جای بعضی از مباحث واقعا خالی است ، شاید لازم بود قبل از شروع بخش های طیف سنجی و ویژگی های مشاهداتی ستارگان ، مختصری در مورد ابزارهای مورد استفاده در ستاره شناسی ( اعم از اپتیکی ، رادیویی و … ) اطلاعات به خواننده ارائه شود.

نکته ی دوم در مورد فرمول ها و رابطه های به کار رفته در کتاب است ، بعضی از آن ها توضیحات کاملی ندارند ، این امر برای خواننده ی دانشگاهی مشکلی ایجاد نمی کند اما اگر خواننده اطلاعات قبلی در این زمینه ها نداشته باشد با آن همه فرمول و رابطه حسابی گیج می شود. درست که است که روابط ریاضی پیچیده ای در کتاب وجود ندارد ، اما خواننده بایستی لااقل یک دوره ی کامل فیزیک را گذرانده باشد تا از مباحث درک درستی پیدا کند.

البته ناگفته نماند که بعد از اکثر قسمت هایی که فرمول ها بیان می شوند ، سریعا یک مثال تجربی با استفاده از همان فرمول بیان شده است که بسیار مفید می باشد.

نکته ی دیگر هم که به ناشر مربوط می شود همان بحث عدم ویرایش کتاب های علمی است ، کتاب اشکالات املایی زیادی دارد ، چند جا جمله بندی ها نیاز به ویرایش دارند (حتی یک جا یک مشکل کوچک در جمله بندی ، باعث شده که خواننده تصور کند این یک اشکال علمی است ) ؛ چند جایی در تایپ فرمول ها نیز اشکالاتی دیده می شود و …  که نشان از آن دارد که ناشر بدون توجه به ویرایش های علمی و ادبی ، کتاب را منتشر کرده است. ( احتمالا به زودی غلط نامه ی کتاب استخراج می شود ، که در این صورت با هماهنگی با آقای کبیری منش این غلط نامه را در همین صفحه در اختیار علاقه مندان قرار خواهیم داد )

اما در عوض ناشر در طراحی جلد و صفحه آرایی و حتی جنس کاغذ بسیار خوب عمل کرده است و کتابی با کیفیت چاپ بالا به دست خوانندگان رسانده است.

چاپ اول اخترفیزیک مقدماتی  ( ۱۳۸۸ ) در ۹۱ صفحه و با قیمت ۱۵۰۰ تومان توسط انتشارات مبتکران منتشر شده است.

رسم ما در بخش معرفی کتاب ها این نبوده که فقط کتاب های کاملا نجومی را معرفی کنیم ، بلکه کتابهایی در زمینه های مرتبط با نجوم و یا کتابهایی که در بخش های مختلف نجوم کاربرد دارند را نیز معرفی خواهیم کرد. گستردگی این کتابها موضوعات مختلفی را در برخواهد گرفت ، از کتاب های تاریخ علم ، تا کتابهای ریاضی – فیزیکی.

در این نوشته قصد دارم کتابی را در زمینه ی ریاضیات پرکاربرد در نجوم محاسباتی معرفی کنم : ” روش های برداری”

روش های برداری یک کتاب جمع و جور و کوچک است که تمامی مباحث مرتبط با بردارها را شامل می شود ، از تعاریف اولیه و جبر برداری گرفته تا مشتقات و انتگرال ها و حتی عملگرهای برداری و مختصات خمیده متعامد.

راستش روش های برداری یک هندبوک کامل برای یادگیری آن چیزی است که در دانشگاه های ما تحت عنوان ریاضیات عمومی تدریس می شود.( تنها مباحثی مثل اعداد مختلط و روش های خاص عملیاتی مانند روش های انتگرال گیری و غیره در این کتاب وجود ندارد ) وگرنه تمامی تعاریف ، ویژگی ها و کاربردها در این کتاب وجود دارد.

دلیل اصلی که این کتاب را در بین کتابهای نجومی معرفی کردیم کامل و کافی بودن مباحث این کتاب برای دانش ریاضی مورد نیاز در المپیاد نجوم است. با خواندن و یادگیری فصولی از این کتاب ( و نه الزاما همه ی آن ) دیگر نیاز به کتاب دیگری در زمینه ی ریاضیات ، برای شرکت در المپیاد نجوم نخواهید بود.

روش های برداری توسط آر.جی کول نوشته شده و فرهاد ذکاوت آن را به فارسی برگردانده است ، ذکاوت پیش از این کتابهایی را در زمینه ی نجوم ترجمه کرده بود مثل ” فراگیری فعال نجوم” از زیلیک ؛ و یا ویراستاری علمی کتابهای نجومی را بر عهده داشت مانند ویراستاری کتاب راهنمای نرم افزار استاری نایت با ترجمه ی اویس محمودی

روش کتاب یک روش تدریس کاملا مطمئن و استاندارد است ، به صورت کلی ابتدا در هر بخش تعاریف ، رابطه ها و فرمول ها می آید ، سپس در بخشی تحت عنوان ویژگی ها ، فرمول های بسط داده شده و یا همان قضایای مربوط به آن مورد خاص بیان می شود.

پس از آن در بخشی تحت عنوان یادداشت ها تمامی نکات مرتبط با آن مبحث می آید.

سپس در بخش کاربردها ، مهم ترین کاربردهای آن موضوع را می بینید ، از آنجا که این کتاب، کتابی در زمینه ی ریاضی – فیزیک است ، عموما بخش کاربردها در زمینه های مرتبط فیزیکی است ، مثلا در قسمت کاربردهای مبحث مشتق شما می توانید با کاربردهای مشثق در موضوعات زیر آشنا شوید :

سرعت و شتاب ؛ قانون حرکت نیوتون برای یک ذره ؛ چرخش چارچوب های مرجع و انحنا.

پایان بخش هر مبحث نیز مثال های حل شده و تمرینات است ، برای آن که حجم کتاب زیاد نشود و حالت هندبوک بودن را حفظ کند از ارائه ی سوالات تکراری کاملا خودداری شده است ، در هر مبحث چندتای اولی مثال حل شده اند و بعد از آن تمرین ها آمده است که البته در آخر کتاب پاسخنامه ای وجود دارد که جواب برخی از تمرینات منتخب در آن آمده است.

عناوین کتاب در هفت فصل طبقه بندی شده اند که اگر بخواهم به صورت موجز به آن ها اشاره کنم عبارتند از :

۱-       جبر بردارها ، شامل اسکالرها ، بردارها ، بستگی خطی و …

۲-       ضرب بردارها

۳-       مشتق که مشتقات معمولی ، مشتقات جزئی برداری و دیفرانسیل ها را شامل می شود.

۴-       انتگرال شامل انتگرال بردار ، انتگرال های خطی ، سطحی و حجمی

۵-       عملگرهای برداری از قبیل گرادیان ، دیورژانس ، کرل ، مشتقات جهت دار و …

۶-       قضایای انتگرال

۷-       مختصات خمیده خطی متعامد.

با توجه به عناوین کتاب متوجه شده اید که این کتاب شامل مباحث ریاضی – فیزیکی در سطح دوره های کاردانی و کارشناسی نیز می شود و برای دانشجویان رشته های علوم پایه کاملا سودمند است.

bordari

اما کتاب بر کتاب نقدهایی نیز وارد است :

مورد اول که احتمالا به این علت که نویسنده در نظر داشته حجم کتاب کم بماند پیش آمده است وارد نشدن در مباحث کاربردی تر ، مانند روش های مشتق گیری ، روش های انتگرال گیری و کلا روش ها و قضایایی برای حل مثال ها و تمرین هاست ، کتاب در زمینه نه تنها شامل این روش ها نمی شود ، بلکه به صورت کلی به معرفی این روش ها نیز نمی پردازد و خواننده بدون نیاز به یک کتاب ریاضیات عمومی نمی تواند از حل مسائل فارغ آید.( البته در سطح دانشگاهی ، وگرنه همان طور که قبلا اشاره کردم برای مواردی مانند المپیاد نجوم اطلاعات ریاضی این کتاب کاملا کافی ، و حتی در بعضی از فصل ها زیاد است و نیازی به کتاب دیگری نیست)

ایراد دوم رعایت نکردن روش بخش های مورد اشاره در بالا در همه ی فصل های کتاب است.مثلا بعضی از مباحث کتاب بخش ویژگی ها را ندارند.

در چاپ فارسی کتاب هم ، ایرادات تایپی و رعایت نکردن علائم سجاوندی به چشم می خورد ، رعایت نکردن علائم سجاوندی همچنان در اکثر کتابهای علمی فارسی وجود دارد و گاهی باعث می شود که شما برای فهمیدن منظور یک جمله مجبور شوید چند بار آن را بخوانید.این ایراد به ناشران بر می گردد که تصور می کنند برای ویراستاری کتابهای علمی ، نیازی به یک ویراستار ادبی ندارند.

در مورد ایراد تایپی نیز من حتی یک مورد دیدم که به جای یک حرف لاتین که به عنوان یک بردار تعریف می شود حرف دیگری آمده است ، هرچند کم پیش می آید که کسی چنین مو شکافانه کتابی را بخواند. البته شما در خواندن فرمول های کتاب با مشکل مواجه نخواهید شد زیرا که ” روش های برداری ” از آن دست کتابهای فارسی است که در آن فرمول های ریاضی به صورت زیبایی و خوانایی نوشته شده اند و چپ چین بودن فرمول ها خواننده را اذیت نمی کند.

در کل همراه داشتن روش های برداری را به عنوان یک هندبوک برای کسانی که در سطح کارشناسی رشته های علوم پایه تحصیل می کنند و یا به نجوم محاسباتی می پردازند مفید می دانم.

همانطور که قول داده بودیم در این بخش به پاسخ دادن به سوالات (عمومی) می پردازیم. سوالات تخصصی نیز به دلیل حجم زیاد به زودی در بخش بعدی پاسخ داده خواهند شد.

۱٫کسانی که می خواهند در این المپیاد شرکت کنند چه شرایطی باید داشته باشند و المپیاد در چه روزی انجام می شود ؟

داوطلبان محصل در مقطع سوم دبیرستان واجدان شرایط برای شرکت در المپیاد هستند.
مرحله ی اول در بهمن ماه ، مرحله ی دوم در اردیبهشت ماه ، و مرحله ی سوم در تابستان برگزار می شود.

۲٫تعداد شرکت کنندگان و برگزیدگان المپیاد نجوم چه مقدار است و برای چه مقطع سنی برگزار میشود؟

در مرحله ی اول تمامی واجدان شرایط می توانند شرکت کنند که تعداد آنها در حدود ۵۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ نفر است.از میان این افراد ۴۰۰ نفر به مرحله ی دوم راه پیدا خواهند کرد و از بین این ۴۰۰ نفر ، ۴۰ نفر به مرحله ی سوم می روند.
از این ۴۰ نفر ۱۰ نفر مدال طلا ، ۱۰ نفر مدال نقره و بقیه مدال برنز و لوح تقدیر کسب می کنند.

۳٫از کجا می توان کتاب های مربوط به المپیاد را دریافت کنم؟

معمولا در همه ی کتاب فروشی ها حداقل یک کتاب المپیادی پیدا می شود.فروشگاه نجوم و فضا واقع در پاساژ بزرگ میرداماد تمامی کتابها را دارد.در کتاب فروشی های واقع در خیابان انقلاب و آزادی نیز این کتابها را می توان یافت.

۴٫آیا خواندن کتاب نجوم دینامیکی ضروری است؟

باید بگم که این کتاب کتابی است که از متن آن سوالاتی در مرحله ی اول طرح شده و به هر حال یک سوال هم یک سواله.ولی به دور از این ها از کتاب نجوم دینامیکی می توان به عنوان یک کتاب مرجع نام برد.توصیه ی من و اکثر دبیران نجوم این است که این کتاب را حداقل ۳_۴ بار بخوانید و تا قبل از آزمون بر آن مسلط باشید.

 

همانطور که می دانید المپیاد نجوم از جمله المپیادهای نوپا در کشور ماست.ما در این قسمت از رصدگاه به آموزش و حل مسائل المپیاد نجوم خواهیم پرداخت…

ابتدا باید به شناخت بخش های مختلف المپیاد نجوم بپردازیم:
۱-بخش عمومی
۲-بخش تخصصی و محاسباتی

۱-بخش عمومی:
این بخش شامل اطلاعات مشخص و ثابتی می باشد که معمولا افراد می توانند به تنهایی و با مطالعه ی کتب موجود به درک و شهود نسبتا خوبی از آنها دست یابند ولی با این وجود بعضی از مباحث این بخش در رصدگاه مطرح شده وبه حل و تفصیل آنها پرداخته خواهد شد.
قدم اول معرفی اینگونه کتب است:
۱٫نجوم به زبان ساده ۲٫نجوم دینامیکی ۳٫ساختار ستارگان و کهکشانها ۴٫اساس ستاره شناسی ۵٫صورتهای فلکی و…
*داوطلبان عزیز می بایست برای موفقیت در المپیاد نجوم بر کتابهای ذکر شده تسلط کافی داشته باشند.

۲-بخش تخصصی و محاسباتی
مطالعه ی مطالب مربوط به این بخش به وسیله ی کتب موجود کار ساده ای نیست بلکه نیاز به تدریس مفصل تری دارد.ما از روزهای آینده به تدریس مفصل و مفهومی این مطالب و حل و تفصیل مسائل آنها خواهیم پرداخت.
بعضی کتب در این زمینه عبارت ان از:
۱٫نجوم و اخترفیزیک مقدماتی جلد(۱و۲) ۲٫نجوم کروی اسمارت ۳٫آشنایی با اختر فیزیک ستاره ای(۳جلد) ۴٫آمادگی برای المپیاد نجوم و…

در آینده به شرح وتفصیل بیشتر منابع و طبقه بندی آنها خواهیم پرداخت.
*شما می توانید سوالات خود را در تمامی موارد المپیاد نجوم ذکر کنید.حتما به آنها پاسخ خواهیم داد.