نوشته‌ها

۱.آماده شدن نخستین رصدگاه ملی ایران

“ماراتن مسیه ی سال ۸۸ در اولین رصدگاه ملی ایران برگزار شد. ” با قرار گیری این خبر بر روی تلکس های خبری ، خبر افتتاح اولین رصدگاه ملی ایران در سه قلعه از توابع سرایان در استان خراسان جنوبی منتشر شد. عنوان رصدگاه ملی احتمالا به معنی رصدگاهی است که استانداردهایی را که کمیته ی رصدگاه های ملی ایران تعیین کرده است دارا باشد ( برای دیدن این استانداردها به اینجا مراجعه کنید ) قرار بود که کمیته ی رصدگاه های ملی ، مکان های دیگری را نیز به عنوان رصدگاه های ملی معرفی کند و رصدگاه های دیگری نیز در آن ها ساخته شود ، که البته تا کنون به جز سه قلعه جای دیگری معرفی نشده است.

رصدگاه سه قلعه نیز به یک دلیل بسیار مهم و آن هم دور بودن از شهرهای مرکزی کشور مانند تهران و اصفهان ، عملا مورد استقبال چندانی قرار نگرفت و تنها به ماراتن و گروه های مشهدی و بومی اختصاص یافت. هرچند که در هیچ کجا نیز شرایط و نحوه ی استفاده از این رصدگاه و تماس با مسئولان آنجا منتشر نشد و اگر گروهی می خواست به سه قلعه سفر کند نمی دانست که باید با چه کسی هماهنگی به عمل آورد !

اما با این حال خبر افتتاح رصدگاه سه قلعه خبر بسیار خوشایندی بود و نشان از یک گام دیگر به سمت رسمی تر شد فعالیت های نجومی آماتوری در ایران داشت.

تمامی زحمات و مشقت های افتتاح این رصدگاه استاندارد نیز بر عهده ی  آقای پورنگ پورحسینی، مسؤول کمیته رصدگاههای شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران ؛ بود که جا دارد به ایشان تبریک بگوییم.

۲-      پایان طرح مکان یابی رصدخانه ی ملی ایران

محمد جواد لاریجانی ؛ رئیس پژوهشگاه دانش‌های بنیادی ؛ در حاشیه مراسم افتتاح نمایشگاه دستاوردهای پژوهش و فناوری در خصوص مکان رصدخانه ملی و راه اندازی آن در جمع خبرنگاران گفت: “مکان رصدخانه با وسواس و دقت علمی کاملا استاندارد بین المللی در نظر گرفته شده است. ما می توانستیم به سرعت در این زمینه تصمیم گیری کنیم اما هر بار که نتایج آماده شد از متخصصان دنیا برای نظر سنجی دعوت به عمل آمد و با کار کارشناسی مکان‌یابی صورت گرفت. “

بلاخره بعد از سالها ، مکان یابی طرح رصدخانه ی ملی به پایان رسید و مکان رصدخانه در نزدیکی قم و کوههای دینوا قرار می گیرد.

رصدخانه ی ملی ، احتمالا مهم ترین و بزرگترین پروژه ی تحقیقاتی در ایران است که انجام می پذیرد. لاریجانی گفته است که  ساخت رصدخانه تا پایان دولت دهم به انجام می رسد ، امیدواریم که این وعده تحقق پیدا کند.

در مورد رصدخانه ملی ایران نیز فکر نمیکنیم نیازی به گفتن همان جمله ی مورد قبلی باشد که تمام فعالیت ها در ایران بر دوش یک نفر است و … بدون شک رصدخانه ملی ایران همواره مدیون دکتر منصوری خواهد بود.

۳-      حضور پر رنگ آماتور های ایرانی در برنامه های ترویجی

سال جهانی نجوم در ایران ، لااقل از نظر برنامه های ترویجی بسیار خوب برگزار شد. گزارش ها و خبرهای گروه های مختلف گوشه و کنار ایران از برگزاری برنامه هایی مانند : ۱۰۰ ساعت نجوم ، شب های گالیله ای ، روز نجوم ، صلح ستارگان و … در اکثر سایت های رسمی سال جهانی نجوم خود نمایی می کرد. تقریبا اکثر گروه ها و مراکز نجومی ایران در زمینه برگزاری نجوم خیابانی دارای تجربه ی بسیار بالایی شده اند و به همین علت به خوبی این برنامه ها برگزار می شود و گزارش هایش نیز در همه جا منتشر می شود.

مسلما در لیست مهم ترین اتفاقات نجومی در سال ۸۸ ، حضور پر رنگ در برنامه های ترویجی نجوم جای محفوظی دارد.

۴-      موفقیت های فضایی ایران

طبق اعلان رسمی ماهواره ی امید در ۱۵ ام بهمن ۸۷ در مدار زمین قرار گرفت و فعالیت های فضایی ایران آغاز شد.

اما سال ۸۸ سال اوج موفقیت های فضایی ایران بود ، ماهواره نوید علم و صنعت ، ماهواره ی مصباح ۲ و ماهواره ملی طلوع به همراه موتور ماهواره بر سیمرغ در سال ۸۸ به صورت رسمی رو نمایی شدند.

در سال ۸۸ اولین موجودات زنده از ایران به فضا رفتند ، هرچند که احتمال بررسی های علمی بر روی کپسول زیستی آن ها کم می باشد و بیشتر بحث تبلیغاتی مطرح است ( یعنی در حقیقت فرقی نمی کرد اگر به جای چند سوسک و لاک پشت و کرم چند قطعه سنگ به فضا فرستاده می شد ) اما این خود نوید بخش روزهای بهتری برای موفقیت های فضایی بیشتر ایران است.

۵-      برگزاری سومین المپیاد بین المللی نجوم و اختر فیزیک در ایران

سومین المپیاد بین المللی نجوم و اخترفیزیک نیز در ایران برگزار شد و تیم ایران اول شد.

این خبر هم انقدر مهم بود که به عنوان یکی از مهم ترین اتفاقات در زمینه ی نجوم در ایران مطرح شود ، و انقدر هم حاشیه داشت ( از اعتبار خود مسابقات تا اول شدن تیم کشورمان ) که بهتر باشد فقط به عنوان خبر اشاره کنیم.

۶-      انتشار ماهنامه ی آسمان شب :

سالها تنها ماهنامه ی معتبر نجومی که در ایران چاپ می شد ، مجله ی نجوم بود ، انتشار یک مجله ی دیگر با کادری قوی و کیفیتی بسیار بهتر از مجله ی نجوم انقدر مهم بود که جزو برترین های سال ۸۸ حسابش کنیم .

فقط امیدواریم آسمان شب به بهتر شدن مقالاتش نیز فکر بکند و یک روند برای انتخاب و گزینش مقالات پیدا کند ، در حال حاضر بسیار شبیه به مجله ای است که از اینترنت جمع آوری شده باشد با تعداد بسیاری عکس های تزئینی.

۷-      درگذشت دو منجم در سفر رویت هلال ماه

” دو عضو گروه اعزامی ستاد استهلال دفتر مقام معظم رهبری به استان کردستان در یک سانحه رانندگی جان باختند.

در این سانحه رانندگی که روز گذشته در محور بانه به منطقه اورامانات روی داد، بر اثر واژگون شدن خودروی رونیز، نعمت الله شجاعی و محسن توکلی جان باختند.

در این سانحه امیر اله مانی و مهدی عشقی نیز مجروح شدند که اله مانی بدلیل شدت جراحات وارده برای درمان به تهران اعزام شد و عشقی به طور سرپایی مداوا شد. یکی از مهره های امیر اله مانی در این حادثه شکسته شده است.

اجساد قربانیان این سانحه رانندگی امروز از طریق خطوط هواپیمایی به تهران و گلپایگان انتقال داده شدند.”

خبر کوتاه بود و جانگداز ، تنها متن تسلیت رسمی هم که در این مورد منتشر شد “ بیانیه شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران به مناسبت چهلمین روز درگذشت رصدگران هلال ماه رمضان ” بود که متن آشفته و تحکم آمیزی داشت تا دیگر این اتفاقات نیافتد.

درگذشت این دو عزیز را در بین اخبار مهم ستاره شناسی در سال ۸۸ گذاشتیم تا یادمان باشد سال ۸۸ برای جامعه ی نجومی نیز سال تلخی بود.

مسوول مكان يابي رصدخانه ملي ايران از اعلام مكان نهايي تاسيس رصدخانه در دوشنبه هفته آينده خبر داد.
دكتر سعدالله نصيري قيداري در گفت‌وگو با خبرنگار «علمي» خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، با بيان اين مطلب گفت: كار از نظر ما تمام شده است و تمامي داده‌هاي دو استان قم و كاشان شامل روشنايي آسمان، آب قابل بارش در ستون جو و … آماده ارائه در شوراي راهبري رصدخانه ملي است.

وي تصريح كرد: اميدواريم با تشكيل جلسه شوراي راهبري رصدخانه ملي تكليف مكان نهايي مشخص شود تا كار براي ساخت آن آغاز شود.

ايجاد رصدخانه‌اي كه داراي كيفيت‌هاي لازم براي پژوهش در مرزهاي دانش باشد، در وهله اول نيازمند انتخاب مكان مناسب است. مكان مناسب عامل مهمي در موفقيت هر رصدخانه است.

تعيين ويژگي‌هاي مكان، نيازمند فعاليت‌هاي دراز مدت و تخصصي است؛ تخصصي كه در جهان منحصر به افراد و گروههاي بسياري معدودي است. در واقع، مكان يابي را مي‌تواند نوعي فن‌آوري پيچيده محسوب كرد كه هر كشوري هم آن را به طور كامل در اختيار ندارد.

به گزارش ايسنا، فعاليت مكان‌يابي رصدخانه ملي ايران در چند سال گذشته با نظارت مركز تحصيلات تكميلي در علوم پايه زنجان به رياست دكتر يوسف ثبوتي زير نظر دكتر سعدالله نصيري قيداري انجام شده است.

ابتدا با استفاده از داده‌هاي هواشناسي ۳۳ منطقه در كشور كه بر اساس مشاهدات اوليه شرايط بهتري داشتند. چهار محل مناسب از لحاظ پوشش ابري، باد، زلزله شناسي انتخاب شد و سپس با ابزارهاي تخصصي تشخيص كيفيت شرايط رصدي (DIMM) وضعيت جو در آنها مورد بررسي قرار گرفت و سپس در مناسب‌ترين بلندي ممكن در هر محل يك گروه براي اندازه‌گيري‌هاي بعدي مستقر شد.

اين گروهها در شرايطي دشوار در مناطقي دور افتاده در همه شب‌هايي كه آسمان صاف بوده به ثبت داده‌هاي كيفيت جو پرداخته‌اند.

نتايج اين بررسي‌ها منجر به انتخاب نواحي نامزد اصلي احداث رصدخانه ملي شده است. پيگيري اين اندازه‌گيريها همچنان فعاليت با اهميتي براي رصدخانه ملي است.

در تعيين محل مناسب براي استقرار رصدخانه بايد پارامترهاي متعددي را منظور كرد، از عوارض زمين شناختي مانند وجود گسل‌ها و معادن گرفته تا جريان‌هاي باد و اختلاف فشار، آلودگي نوري، پايداري جوي و از اين قبيل.

اين اطلاعات مشخص خواهند كرد كه پارامتر ديد براي هر محل چقدر است و بنابراين چه ابزاري براي آن محل مناسب خواهد بود. به همين دليل داده‌هاي كيفيت جو براي طراحي فني تلسكوپ و بهره‌برداري بهينه از رصدخانه ضروري است.

اما داده‌هاي گردآوري شده در اين بررسي مستقلا هم ارزش علمي دارند و مجموعه آنها شناسنامه مناطق ايران از لحاظ امكان استفاده از آسمان اين كشور براي دانش جهاني نجوم محسوب مي‌شود.

آسمان صاف هم گاه موهبتي است، مثلا برخورداري كشور شيلي از آسمان بسيار صاف باعث شد كه كشورهاي اروپايي در چارچوب سازمان رصدخانه جنوب اروپا از دهه ۷۰ ميلادي به بعد ميلياردها دلار براي ساختن رصدخانه در اين كشور ــ عليرغم اوضاع بي‌ثباتش ــ سرمايه‌گذاري و درآمد ارزي هنگفتي نصيب آن كنند.

نكته مهم اين است كه با پايان گرفتن برنامه هشت ساله مكانيابي رصدخانه كه چهار سال آن هم با تحققات ميداني و داده‌گيري‌هاي محيطي همراه بوده، كشور ما به فن‌آوري و دانش پيشرفته‌اي از مكان‌يابي دست يافته است و از اين پس مي‌تواند اين دانسته‌ها و مهارت‌ها را بهكشورهاي ديگر منتقل كند.

اين نخستين دانش پايه و فن‌آوري پيشرفته‌اي است كه طرح رصدخانه ملي ايران براي ايرانيان به ارمغان آورده است و مسلما پا به پاي تكميل مراحل بعدي باز هم خواهد آورد.

خبر از ایسنا